Лебот е една од првите намирници што многу луѓе ги исфрлаат од исхраната кога се обидуваат да ослабат. Сепак, дали навистина е неопходно целосно да се избегнува?
Анализа објавена во септември 2026 година во научното списание Eu opea Hea t Jou al опфати 87 случајни клинички испитувања со вкупно 6.529 учесници. Истражувачите ја испитуваа поврзаноста помеѓу консумирањето на цели зрна житарици и телесната тежина, холестеролот, крвниот притисок и другите показатели за метаболичкото здравје.
Резултатите покажаа дека зголемениот внес на цели зрна житарици може да придонесе за подобрување на неколку клучни здравствени показатели. Сепак, во однос на губењето тежина, ефектот беше значително поскромен.
Во делот од студијата каде што се споредуваа групите учесници, оние што консумираа повеќе цели зрна житарици изгубија, во просек, околу половина килограм повеќе од останатите. Истражувачите заклучија дека оваа разлика е премногу мала за да се смета за клинички значајно губење тежина.
Иако самите цели зрна житарици нема да доведат до значително губење тежина, нивното консумирање може позитивно да влијае на здравјето. Значаен наод од студијата беше намалувањето на LDL-холестеролот, познат и како „лош“ холестерол.
Исто така, беа забележани подобрувања кај одредени показатели поврзани со крвниот притисок и регулацијата на шеќерот во крвта. Ова значи дека изборот на цели зрна житарици може да биде корисен дури и кога телесната тежина останува практично непроменета.
Главната разлика помеѓу рафинираните житарици и целите зрна лежи во начинот на нивната преработка. Целите зрна ги содржат сите три дела на зрното: обвивката (трици), клицата и ендоспермот. Токму овие делови содржат диетални влакна и бројни хранливи материи.
За разлика од тоа, производството на рафинирано брашно вклучува отстранување на обвивката и клицата (зародок), што резултира со губење на вредни компоненти.
Целите зрна житарици не мора да се консумираат исклучиво како цели, немелени зрна. Тие можат да се сомелат во брашно, кое потоа се користи за правење леб, тестенини и други производи. Намирници што ги содржат вклучуваат овесни снегулки и ориз од цело зрно.
Според податоците од Европското здружение за кардиологија, најголеми придобивки во однос на повеќето проучувани здравствени показатели биле забележани при дневен внес од приближно 60 до 100 грама цели зрна житарици (мерено според сувата тежина). Важно е да се напомене дека оваа количина не одговара на истата тежина на готов леб или варен ориз, бидејќи таквите производи содржат вода и други состојки.
Иако производите од цело зрно често се сметаат за поздрава опција, самата ознака на пакувањето не гарантира квалитетен состав.
Производите што содржат цели зрна може да се разликуваат во однос на количината на додаден шеќер, сол и масти. На пример, лебот направен главно од брашно од цело зрно може да нема иста хранлива вредност како индустриски производ во кој е додадено само мало количество цели зрна.
Авторите на коментарот што ја придружува студијата предупредуваат дека повеќето достапни докази се однесуваат на минимално или умерено преработени производи од житарици. Сè уште не е доволно истражено дали високопреработените намирници со додадени цели зрна нудат исти здравствени придобивки.
Затоа, при купувањето, корисно е да се прочита списокот на состојки и да се провери уделот на цели зрна во производот, како и содржината на сол, шеќер и масти.
Иако анализата опфати голем број испитаници, повеќето учесници беа следени релативно краток период – во просек околу осум недели.
Научниците ги следеа промените во здравствените показатели, но не истражуваа директно дали учесниците би се соочиле со помал ризик од срцев или мозочен удар на долг рок.
Американскиот кардиолошки колегиум исто така истакна дека веродостојноста на доказите варира во зависност од конкретниот показател што се следи. На пример, резултатите поврзани со вкупниот холестерол и обемот на половината имаат посилна научна основа од некои други наоди.
Според тоа, резултатите не можат да се толкуваат како дефинитивен доказ дека консумирањето цели зрна спречува кардиоваскуларни болести, но тие сепак обезбедуваат дополнителни докази кои ги поткрепуваат придобивките од нивното вклучување во урамнотежена исхрана.
Дали тогаш треба да се исфрли лебот од исхраната? Според наодите од студијата, целосното откажување од леб не е неопходно за поздрава исхрана. Наместо да се исфрлат сите производи од житарици, можеби е покорисно оние направени од рафинирано брашно да се заменат со производи што содржат поголем удел на цели зрна. На пример, тоа значи почест избор на леб од цело зрно наместо бел леб, овесни снегулки наместо засладени житарици или кафеав ориз наместо бел ориз.
Важна е и вкупната количина на консумирана храна. Дури и хранливо вредните намирници содржат калории, па затоа зголемениот внес на таква храна не води автоматски до губење на тежината.
Според тоа, заклучокот од студијата не е дека лебот помага при слабеење, туку дека одредени видови житарици можат да бидат дел од здравата исхрана. Наместо строги забрани, долгорочно е покорисно да се обрне внимание на квалитетот на храната и на големината на порциите.
