Уставните измени се барање за кое не може да се преговара. Ако нема исполнување на овие критериуми и услови, нема да има напредок на патот кон пристапувањето. Имам многу јасна комуникација со Владата на Северна Македонија дека ова барање мора да биде исполнето и дека не подлежи на преговори.
Ова го изјави европратеникот и известувач за Северна Македонија Томас Вајц во интервју за БГНЕС, пренесува Трибуна.
БГНЕС: Минатогодишниот извештај за Северна Македонија беше проследен со тензии, многу амандмани и дебати околу чувствителни формулации во текстот. Овогодишниот извештај е пократок како формат. Дали тоа одразува некаква промена, можеби помирен процес на подготовка на извештаите, поголем фокус, или значи дека некои од почувствителните теми биле оставени надвор од него?
Вајц: Штотуку ги започнавме преговорите и процесот на поднесување амандмани исто така штотуку започна. Имам ограничувања во однос на бројот на зборови што можам да ги вклучам во првиот нацрт. Должината на првиот нацрт се одредува според правилата тука, во Европскиот парламент. Сега сите членови и сите известувачи во сенка се поканети да предложат свои амандмани. Овој процес на преговори само што започна и претпоставувам дека ќе трае до мај.
БГНЕС: Корупцијата останува хроничен проблем за Северна Македонија, како што посочивте во вашите извештаи, како и за целиот регион на Западен Балкан. Слободата на медиумите исто така е еден од клучните критериуми на ЕУ за членство. Во тој контекст, дали гледате реални промени во одлуките на владата на Северна Македонија и вистинска политичка волја тоа да се промени?
Вајц: За жал, корупцијата е проблем што го споделуваат многу држави во ЕУ и надвор од ЕУ, во различна мера. Таа им штети на интересите на граѓаните во целата Европска Унија и сметам дека сите треба да се стремиме да се бориме против корупцијата на секој можен начин. Извештајот јасно наведува дека се потребни дополнителни напори за спротивставување на корупцијата. Во него исто така се наведува дека е потребен поголем напредок во однос на владеењето на правото, за да се гарантира пристап до правда и да се исполнат Копенхашките критериуми. Извештајот детално ги разгледува и слободата на медиумите и слободата на граѓанското општество, како и прашањата поврзани со животната средина. Се надевам дека нацртот веќе ги посочува најважните насоки, но преку процесот на амандмани извештајот ќе биде дополнет со нови формулации и дополнителни параграфи кои сè уште треба да бидат договорени.
БГНЕС: Нагласивте, ве цитирам, дека „Европа мора да остане обединета во овие тешки времиња“. Може ли држава која јавно и остро ја критикува ЕУ и своите соседи како Бугарија и Грција, а во исто време ги одложува преземените обврски како заклучоците на Советот од 2022 година, сè уште да се смета за сигурен партнер на Европската унија?
Вајц: Уставните измени се барање за да започнат вистинските преговори за пристапување. Тоа е барање поврзано со европското acquis (правното наследство на ЕУ), односно законодавството кое секоја држава мора да го применува и почитува. Почитувањето на малцинствата и заедниците е основен елемент за секоја држава што сака да стане членка на ЕУ. Во таа смисла, ова е многу важна тема. Гледам дека во следната година не се очекуваат избори во Северна Македонија. Сметам дека тоа ни дава прозорец на можност да видиме одреден напредок. Се надевам дека ќе има напредок, затоа што тоа е основен услов и додека овие уставни измени не бидат спроведени, за жал не можеме да започнеме ефективни преговори за пристапување. Тоа е многу јасно. Тоа се заклучоци на Советот и дел од барањата што Северна Македонија мора да ги исполни.
БГНЕС: Во објаснителната изјава кон извештајот велите дека Советот треба да ги започне вистинските преговори откако договорите ќе бидат исполнети од страна на владата на Северна Македонија. Тоа, ако правилно разбирам, го вклучува она што е запишано во преговарачката рамка со Договорот за пријателство и двата протокола кон него?
Вајц: Заклучоците на Советот содржат упатувања кон двата споменати документа. Вистинското барање, правното барање, е да се направат уставни измени за да се вклучат повеќе малцинства и заедници во уставот. Тоа се бара од страна на Европската унија и мора да биде исполнето.
БГНЕС: Властите во Скопје тврдат дека „не ѝ веруваат на Бугарија“, повикувајќи се на стравувања од „дополнителни билатерални услови“, како што повеќепати изјави премиерот Мицкоски, а исто така и претседателката Сиљановска. Во последните месеци Урсула фон дер Лајен, Антонио Кошта и Каја Калас го посетија Скопје и изразија целосна поддршка за членството на земјата во ЕУ. Сепак, повиците за исполнување на овие договори не беа успешно реализирани. Дали доведувањето во прашање на преговарачката рамка ја поткопува довербата и во европските институции?
Вајц: Во тој поглед сите сме на иста позиција. Уставните измени се барање. Тоа не подлежи на преговори. Ако нема исполнување на овие критериуми и услови, нема да има напредок на патот кон пристапување. Многу би жалел поради тоа и сите сме на иста позиција. Имам многу јасна комуникација со Владата на Северна Македонија дека ова барање мора да биде исполнето и дека не подлежи на преговори.
БГНЕС: Зборувате за историски прозорец на можности за регионот, покрај тоа што велите дека Европа мора да остане обединета. Минатата година предупредивте за српско, кинеско и руско влијание во Северна Македонија. Тоа беше ваша изјава кога Европскиот парламент го усвои текстот. Во исто време концептот на т.н. „Српски свет“ и ризиците поврзани со тој проект исто така беа спомнати по амандмани во минатогодишниот извештај. Зошто тие беа отстранети оваа година и дали има можност повторно да се вратат?
Вајц: Ништо не е отстрането. Како што реков, текстот имаше одредени ограничувања. Тоа е нашиот правен процес тука и за време на преговорите ќе додаваме текстови. Генерално, Северна Македонија покажува целосна усогласеност со надворешната и одбранбената политика, вклучително и во однос на поддршката за Украина, на пример. Така дејствува земјата во пракса и тоа е важно за мене. Во таа смисла гледам дека владата разбира дека да стоиме заедно во овие тешки геополитички времиња за европските нации е клучно. Ако не го направиме тоа, ќе бидеме отворени за други влијанија. За жал, надворешни влијанија, а понекогаш и злонамерни надворешни влијанија, гледаме низ целиот Европски сојуз. Имаме такви и во мојата земја, Австрија. Видовме влијанија и за време на претседателските избори во Романија. Тоа мора да се одбие. Го гледаме тоа и низ целиот балкански регион. Потребна е силна ангажираност од страна на Европската унија да го поддржува регионот на неговиот пат кон пристапување и да ги исполнуваме нашите ветувања, затоа што ако не го направиме тоа, ќе им дозволиме на други актери да се етаблираат во овие држави.
