Известувачот на Европскиот парламент за Северна Македонија, Томас Вајц, поднесе предлог-измени во својот најнов извештај, со кои се доведува во прашање вториот протокол кон Договорот со Бугарија – дел од преговарачката рамка на ЕУ што го условува напредокот на Скопје со внесувањето на Бугарите во Уставот, јавува БГНЕС, пренесува Трибуна.
Во предлог-измени 108, Вајц, во име на групата на Зелените, предлага во текстот на идната резолуција да се внесе дека Европскиот парламент „ја повикува правната служба на Советот итно да ги разјасни сите нејаснотии околу правниот статус на вториот билатерален протокол кон Договорот за добрососедство и пријателство меѓу двете земји во врска со процесот на пристапување“.
Протоколот е дел од Преговарачката рамка и во него експлицитно е наведено дека следната меѓувладина конференција – со која се затвора фазата на отворање на преговорите – ќе се одржи дури откако Северна Македонија ќе ги внесе Бугарите во својот Устав. Тој беше усвоен на второто заседание на Заедничката меѓувладина комисија по член 12 од Договорот за пријателство, добрососедство и соработка меѓу Бугарија и Северна Македонија, одржано во Софија на 17 јули 2022 година.
Владата на Христијан Мицкоски, како и претседателката Гордана Сиљановска-Давкова, систематски го оспоруваат овој протокол и го доведуваат во прашање. Минатата година, поранешната пратеничка Лилјана Поповска, поврзувана со поранешниот премиер Никола Груевски, иницира постапка за негово оспорување. Нејзината жалба беше експресно прифатена за разгледување од Уставниот суд. Поповска тврдеше дека протоколот е спротивен на Уставот, има неправилна правна форма и зафаќа прашања поврзани со идентитетот, барајќи негово поништување.
Во интервју за БГНЕС на 5 март годинава, самиот Вајц истакна дека „уставните измени се услов што не подлежи на преговори“ и дека „доколку нема исполнување на овие критериуми и услови, нема да има напредок на патот кон пристапување“. Тој додаде дека постои „многу јасна комуникација кон владата на Северна Македонија дека овој услов мора да биде исполнет и дека не е предмет на преговори“.
Паралелно, во предлог 124, Вајц предлага текст со кој Европскиот парламент „повторно повикува на зајакнување на способноста на ЕУ да дејствува преку воведување делумно гласање со квалификувано мнозинство во области поврзани со процесот на пристапување, вклучително и преку укинување на барањето за едногласност во меѓуфазите на процесот на проширување при донесување одлуки за отворање и затворање на поединечни преговарачки кластери и поглавја“, изразувајќи жалење што прекумерната употреба на едногласност го забавува проширувањето и ја поткопува јавната поддршка.
Во измена 111, тој предлага Европскиот парламент „да ги повика Советот и Комисијата целосно да ја поддржат земјата, вклучително и преку активно дипломатско ангажирање, за да постигне напредок во сопствените обврски и да ги надмине постојните препреки“.
Во измена 130, Вајц предлага да се нагласи дека „билатералните спорови меѓу државите треба да се решаваат преку отворен дијалог и вистинска соработка надвор од процесот на пристапување“, како и повик до Советот да спречи билатерални прашања што не се поврзани со Копенхашките критериуми да го попречуваат напредокот.
Во измена 214, Вајц го истакнува „задолжението на сите земји членки на Советот на Европа, вклучително и членките на ЕУ, како и кандидатите и потенцијалните кандидати, навремено да ги спроведуваат неизвршените пресуди на Европскиот суд за човекови права“, додавајќи дека сите законски измени мора да бидат усогласени со меѓународните стандарди и препораките на Венецијанската комисија и Европската комисија против расизмот и нетолеранцијата.
Иако „земјите членки“ не се експлицитно наведени, текстот очигледно се однесува на Бугарија и групата случаи на ОМО „Илинден“ пред Европскиот суд за човекови права. Се оценува како неприфатливо известувач на Европскиот парламент да наметнува обврски или да оценува земја членка во рамки на извештај за кандидат. Овие формулации се вклопуваат во реториката на Скопје, со што Вајц доведува во прашање веќе договорени елементи од преговарачката рамка, додека од друга страна Северна Македонија не ги почитува препораките на Венецијанската комисија и ЕКРН.
Првичната, значително пократка верзија на извештајот беше презентирана во Комисијата за надворешни работи (AFET) на 26 февруари. Следуваат преговори меѓу политичките групи до крајот на март и во текот на април, гласање во AFET во мај и потоа гласање на пленарна седница пред летната пауза на Европскиот парламент.
Во меѓувреме, бугарски европратеници предложија серија измени што го нагласуваат задолжителниот карактер на веќе договорените услови за Северна Македонија.
Во измена 30, Андреј Ковачев предлага текст со кој се потсетува дека владата на Северна Македонија го прифатила условот следната меѓувладина конференција да се одржи по усвојувањето на уставните измени, вклучително и внесувањето на Бугарите.
Во измена 110, Андреј Ковачев, Андреј Новаков, Никола Минчев и Ивајло В’лчев нагласуваат дека конкретни резултати и добросовесно исполнување на сите преземени обврски, вклучително и договорот со Бугарија и неговите протоколи, остануваат клучен услов за напредок во процесот на пристапување.
Во измена 127, истите европратеници додаваат дека процесот на проширување зависи од исполнувањето на условите од преговарачката рамка, добрососедските односи и почитувањето на меѓународните и билатералните договори, вклучително и договорот со Бугарија и Преспанскиот договор со Грција.
Во измена 368, Станислав Стојанов ја истакнува потребата од целосно и добросовесно спроведување на билатералните и меѓународните договори.
Во измена 371, Ковачев, Новаков, Минчев и В’лчев изразуваат загриженост што Заедничката меѓувладина комисија не се состанала од јули 2022 година и повикуваат на нов состанок.
Во измена 374, тие инсистираат Заедничката историска комисија да постигне конкретни резултати врз основа на објективни историски извори, во согласност со вториот протокол.
Во измена 376, Андреј Ковачев осудува појави на говор на омраза кон Бугарите, вклучително и во јавниот простор и образовните материјали, како и случаи на измена на историски споменици и натписи, посочувајќи на недостиг од исполнување на обврските од протоколот.
Предложените измени во Комисијата за надворешни работи (AFET) јасно ја отсликуваат спротивставеноста меѓу обидите за преиспитување на веќе договорени елементи од преговарачката рамка и барањата тие строго да се почитуваат – вклучително и условот за внесување на Бугарите во Уставот како предуслов за напредок на Северна Македонија кон ЕУ.
