Метин Изети
Велат дека тој сè уште чекори низ оние улици на Египет каде што некогаш владеел со правда, со она лице поради кое жените си ги исекле рацете кога го виделе, без воопшто да го почувствуваат тоа. Не како сенка на некогашната моќ, туку како жив спомен на тоа што значи да се симнеш на дното на темнината и да излезеш на врвот на светлината, без да се извалкаш ниту од едното, ниту од другото. Па сепак, кога ќе се сретнеш со него, неговите очи не се очи на некој што владеел со империја. Тие се како два длабоки бунари кои го одразуваат небото, кои сè уште ги чуваат солзите на детето фрлено во темнина и насмевката на човекот кој прости без да зажали. Околу нас, ветрот од Нил го носи древниот мирис на најубавата приказна што Господ некогаш ја раскажал. Седам до него под сенката на едно дрво кое некогаш беше искра на неговиот прв сон.
Јас: О Јусуф, о сине на Јакуб, о внуку на Исхак и Ибрахим, о господару на соништата. Твојот Господ ја нарече твојата историја „најубавата од сите приказни“. Како е да се живее најубавата приказна, кога таа започнува со лага на браќата и со еден мрачен бунар?
Јусуф а.с.: (Неговото лице зрачи со светлина која не доаѓа од сонцето. Доаѓа од длабочината на трпението кое видело сè) Убавината на приказната, о сине, не е во настаните, туку во Раката која ги води. Бев дете кога го видов тој сон: единаесет ѕвезди, сонцето и месечината како ми паѓаат на сеџда. Тогаш не знаев што значи тоа. Татко ми Јакуб, кој знаеше, ми рече: „Не кажувај им го сонот на браќата твои, за да не ти подготват замка“. Бидејќи моите браќа ме сакаа, но нивната љубов беше затруена од љубомора. Не можеа да поднесат што татко ми ме сака повеќе. И јас, без да сакам, бев причината за таа болка.
Јас: Тие дојдоа еден ден и те зедоа. Што сеќаваш од тој ден?
Јусуф а.с.: (Очите му се креваат кон хоризонтот, но погледот му оди назад во времето) Дојдоа кај татко ми и рекоа: „Зошто не ни дозволуваш да го земеме Јусуф со нас? Ние ќе го чуваме, ќе си игра и ќе се забавува“. Татко ми им рече: „Се плашам дека волкот ќе го изеде додека вие ќе бидете заборавени во играта“. Се заколнаа дека ќе ме чуваат. И јас отидов со нив, со онаа детска радост која не знае што ја чека. Но, кога стигнавме далеку од очите на татко ми, ме опколија. Ми ја искинаа кошулата, ме удираа, ме понижуваа. И потоа ме фрлија во тој бунар. Бунарот беше темен, ладен, длабок. Додека паѓав, ги слушав нивните гласови како се оддалечуваат. И во таа темнина, разбрав дека само мојот Господ е со мене. И плачев, не од болка, туку од копнеж по татко ми.
Јас: И во таа темнина, ти не ја изгуби надежта?
Јусуф а.с.: (Благо се насмевнува) На дното на бунарот, о сине, видов светлина која не доаѓаше од горе. Доаѓаше од внатрешноста во мене. Тоа беше онаа светлина што Господ ја всадува во срцата на оние кои Му веруваат. Знаев дека ова не е крајот. Знаев дека мојот Господ има план. И по три дена, едно јаже се спушти од горе. Беше караван кој застанал да извади вода. Ме извадија и ме однесоа во Египет. И таму, на пазарот за робови, бев продаден за ниска цена, како стока без вредност. Но мојот Господ ја знаеше мојата вистинска цена.
Јас: Оној кој те купи беше големиот човек на Египет, министерот на кралот. И неговата жена… Зелиха.
Јусуф а.с.: (Лесна воздишка) Тој човек беше добар со мене. Ѝ рече на својата жена: „Направи му убав престој, можеби ќе ни биде од корист или ќе го посвоиме како дете“. Растев во таа куќа како син. Но мојот Господ ми беше дал убавина која беше искушение и дар истовремено. Таа жена, Зелиха, ме гледаше поинаку. И еден ден, таа ги затвори сите врати и ме повика. Видов во нејзините очи она што не требаше да го видам. И реков: „Мојот Господ е моето засолниште. Тој ми даде добрина, јас не можам да го предадам ниту мојот Господ, ниту оној кој ми дал леб“. И потрчав кон вратата. Но таа ме фати за кошулата и ја искина од задната страна. И кога излегов, нејзиниот сопруг беше таму. Таа рече: „Каква казна заслужува оној кој сакал зло за твоето семејство, освен затвор?“.
Јас: И заврши во затвор, невин.
Јусуф а.с.: Да, во затвор. Но ќе ти кажам една тајна, о сине: затворот беше мојата вистинска слобода. Таму бев далеку од нејзините очи, далеку од искушението, далеку од неправдата на оние кои не веруваа. Таму запознав две момчиња, слуги на кралот. Еден ден ми рекоа дека виделе соништа. Едниот видел дека цеди грозје за вино, другиот видел дека носи леб на главата и птиците го јадат. Им реков: „Пред да ви дојде храната, јас ќе ви ги протолкувам соништата“. И им ја кажав вистината: едниот ќе биде ослободен и ќе му служи вино на кралот, другиот ќе биде погубен. И така се случи. На оној што беше ослободен му реков: „Спомени ме кај кралот“. Но тој ме заборави со години. И јас останав во затвор.
Јас: Колку години остана?
Јусуф а.с.: Некои велат седум, некои велат дванаесет. Но јас не ги броев. Ги броев само ноќите кога се молев и деновите кога ги учев другите дека Бог е Еден. И една ноќ, стражарот ми рече дека кралот видел чуден сон: седум дебели крави кои ги јадат седум слаби крави, и седум зелени класови и седум суви. Никој не знаеше да го протолкува. Тогаш она момче што беше во затвор се сети на мене. И му реков на кралот: „Ќе дојдат седум добри години. Сејте и чувајте. Потоа ќе дојдат седум тешки години, кои ќе го изедат она што сте го зачувале“.
Јас: И кралот те извади, те направи министер.
Јусуф а.с.: Кралот рече: „Донесете ми го, ќе го направам мој близок советник“. Кога излегов пред него, зборував со мудрост. И тој рече: „Денес ти си поставен на висока и доверлива позиција“. Му реков: „Постави ме за одговорен на магацините на земјата, јас сум знаен чувар“. И ја презедов таа должност не за моќ, туку за да делам правда. Бидејќи таму можев да им помагам на луѓето во време на глад. И мојот Господ ми го дозволи тоа, иако тие не беа верници, бидејќи можев да го направам невозможното за правдата.
Јас: И потоа дојдоа браќата. По сите тие години.
Јусуф а.с.: (Очите му сјаат со посебна светлина) Еден ден видов некои луѓе кои доаѓаа да купат жито. Веднаш ги препознав. Беа моите браќа. Тие не ме препознаа мене. Ги третирав добро, им дадов жито и им реков: „Кога ќе дојдете следниот пат, донесете го вашиот брат од татко ви, Бињамин“. Кога се вратија, го задржав Бињамин до мене. Една ноќ му реков: „Јас сум твојот брат Јусуф. Не тагувај за она што го направија“. И кога другите браќа дојдоа повторно, направив план. Сокрив еден пехар во товарот на Бињамин и потоа ги обвинив дека го украле. Тие рекоа: „Ако Бињамин украл, па и еден негов брат украде порано“. Знаев на што мислат (на мене). Но не се налутив. Им реков: „Вие сте во лоша положба. Господ најдобро го знае она што го кажувате“.
Јас: И кога разбраа кој си ти?
Јусуф а.с.: Кога видоа дека не можат да го земат Бињамин, се вратија кај татко им. Јакуб плачеше уште еднаш, но не ја изгуби надежта. Им рече: „Синови мои, одете и барајте вести за Јусуф и неговиот брат, и не губете ја надежта во Божјата милост“. Кога се вратија повторно, дојдоа кај мене понизни. Рекоа: „О голем човеку, нè погоди глад нас и нашето семејство, дај ни полна мера и дај ни милостина, зашто Господ ги наградува тие што даваат милостина“. Тогаш повеќе не можев да се воздржам. Им реков: „Дали знаете што му направивте на Јусуф и на неговиот брат кога бевте неуки?“. Тие останаа вкочанети. Рекоа: „Зарем ти си Јусуф?“. Реков: „Јас сум Јусуф, а ова е мојот брат. Господ ни подари добрина. Кој се плаши од Господ и е трпелив, Господ нема да ја изгуби наградата на оној кој прави добро“.
Јас: И тие се засрамија. Побараа прошка.
Јусуф а.с.: Рекоа: „Жими Бога, Господ те издигнал над нас, а ние бевме грешни“. Им реков: „Денес нема прекор за вас. Господ нека ви прости. Тој е најмилостивиот од милостивите“. И потоа им реков: „Одете, земете ја оваа моја кошула и ставете ја врз лицето на татко ми, нему ќе му се врати видот. А потоа дојдете кај мене со целото семејство“.
Јас: Кошулата… како онаа што некогаш ја натопија со крв.
Јусуф а.с.: Да, истата кошула. Но сега не носеше крв, го носеше мојот мирис. Кога караванот тргна, татко ми им рече на тие околу него: „Јас го чувствувам мирисот на Јусуф, немојте да ме нарекувате изветреан“. Рекоа: „Жими Бога, ти сè уште си во твојата стара заблуда“. Но кога дојде оној што ја носеше кошулата и му ја стави врз лицето, на Јакуб му се врати видот. Тој рече: „Зарем не ви кажав дека од Аллах го знам она што вие не го знаете?“.
Јас: И потоа сите дојдоа во Египет. Ти се искачи на престолот и тие ти се поклонија.
Јусуф а.с.: (Се насмевнува) Кога влегоа кај мене, ги седнав моите родители на престолот до мене. И тие паднаа на сеџда пред мене. Тогаш реков: „О татко мој, ова е толкувањето на мојот некогашен сон. Мојот Господ го направи вистина. Ми направи добро кога ме извади од затворот и ве донесе вас од пустината, откако ѓаволот внесе раздор меѓу мене и моите браќа“.
Јас: И во тој момент, ти не бараше одмазда. Ти прости.
Јусуф а.с.: Зошто да барам одмазда, о сине? Тие беа алатки во рацете на Господ. Без нивната љубомора, јас немаше да бидам овде. Без темниот бунар, немаше да ја видам светлината на Египет. Без затворот, немаше да станам министер. Сè беше дел од поголем план. Мојот Господ ме научи дека злото што другите ти го прават, може да се претвори во твое добро, ако знаеш да чекаш и да простиш.
Јас: Се вели дека си живеел сто и дваесет години. И пред да умреш, си им раскажал на тие што доаѓаат по тебе за Муса (Мојсеј), пратеникот кој ќе ги ослободи твоите потомци од Египет.
Јусуф а.с.: (Длабока воздишка) Да. Кога почувствував дека крајот се приближува, му реков на брат ми и на моите деца: „Господ ќе испрати пратеник од потомците на Леви, по име Муса. Тој ќе ве изведе од оваа земја и ќе ве однесе во ветената земја. Кога ќе дојде тој, земете ги моите коски со себе и погребете ме во земјата на моите татковци, во Палестина“. И кога умрев, ме ставија во мермерен ковчег и ме спуштија во Нил, за да не се караат меѓу себе каде да ме погребат. И таму останав со векови, чекајќи.
Јас: И Муса дојде. И една мудра старица му го покажа твојот гроб, под услов да биде негова сосетка во Џенетот.
Јусуф а.с.: (Тивко се смее) Да. Таа старица ја знаеше мојата тајна. И кога Муса го отвори тој ковчег и ги зеде моите коски, се вратив дома, по четиристотини години изгнанство. И сега, почивам таму, во земјата на моите татковци, покрај нив кои ме сакаа и ме чекаа.
Јас: Последно прашање за нашите денови. Ти ги помина сите искушенија: предавство од браќата, ропство, искушение, затвор, моќ. Каква поука им оставаш на оние што ќе го прочитаат овој разговор?
Јусуф а.с.: (Почнува да станува проѕирен, мешајќи се со светлината на самракот над Нил) Кажи им: Не плашете се од темнината на бунарот. Таа темнина е почетокот на вашето искачување. Не плашете се од искушението на Зелиха. Тоа искушение е тест за вашата чистота. Не плашете се од затворот. Тој затвор е школо за вашето трпение. И кога ќе се искачите високо, не бидете како оние што забораваат од каде дошле. Запомнете дека вистинската моќ не е да владеете над другите, туку да им простите на оние што ви направиле зло. И над сè, запомнете дека мојот Господ вели во Својата Книга: „Оној кој се бои од Господ и кој е трпелив – па, Господ навистина нема да ја изгуби наградата на оние кои прават добро“.
(Исчезна како шепот во вечерниот ветер, оставајќи го само мирисот на Нил и споменот дека некаде, на почетокот на времето, едно дете фрлено во бунар станало господар на Египет, не затоа што сакало моќ, туку затоа што знаело да чека и да прости. И разбрав дека секоја темнина низ која поминуваме е само бунар кој нè води кон повисока ѕвезда.)
