Никица Корубин
Упорноста во негирањето и игнорирањето на уставот во однос на употребата на албанскиот јазик, како официјален јазик на ниво на цела држава, останува доследен инструмент во градењето и одржувањето на “патриотскиот наратив”. Речиси на ниво на своевидна “иницијациска мантра” во која за да се пристапи во “друштвото на подобни патриоти” – темата за употребата на албанскиот јазик мора да биде во согласност со наметнатата црвена линија – македонскиот јазик е “главниот” службен јазик, а албанскиот јазик е “споредниот”. По потреба и со дозвола, ако некому притреба превод. Како јасна аналогија на тоа кој треба да биде етнички “главниот и супериорниот”.
Ова уникатно и флексибилно “толкување и примена на уставот”, а всушност класично прекршување се одвива паралелно со уште едно уникатно и флексибилно игнорирање на уставот, а тоа е “грижата за нашинците” во соседните земји, јасно регулирано во членот 49 од уставот, кој е еден од темелните одредници и на Времената спогодба и на Преспанскиот договор, каде експлицитно стои дека “републиката нема да се меша во суверените права на други држави и во нивните внатрешни работи”.
И токму овие два процеса, синхронизирано и унисоно, “го пополнуваат” празниот простор од веќе четири години, на неисполнување на превзмените обврски од преговарачката рамка за промена на уставот и ефективно отпочнување на преговорите со ЕУ, со одржување на статус-кво ситуација во екстремно неизвесни регионални и гео-политички услови. Дефиниција за патриотизам. И истовремено вистинска мистерија, како од “Европа и ЕУ ќе ја донесеме дома” стигнавме до “забрана за албанскиот јазик” и “супремација на нашинците” над личните и колективните интереси на граѓаните поради кои постои и уставот кој се суспендира и државата која “се брани”.
Но, дали всушност оваа ригидна инструментализација на албанскиот јазик, а преку него всушност на сите Албанци чија слободна и севкупна употреба го штити уставот, само ја надополнува инструментализацијата на македонскиот јазик “и борбата за негова заштита”, а преку него и на сите Македонци, преку блокада на ЕУ интеграцијата; за монополизирање на “етничкото” и негово голо “формализирање”? И дали тоа всушност се претставува како “правда и праведност”, владеење на правото и функционалност на институциите? Со “модел” институции за “владеење на правото” (уставен суд) и “модел” делување “за борба за правдата” (нашинците)?
Тоа што и едното и другото, е во контрадикција и судир со уставот, како суштинска основа на институционалност; е контрадикцијата на апсурдот, веројатно и како (не)свесен анимозитет кон суштината на мултиетничноста и мултикултурноста на општеството и државата, свесно и природно ориентирано кон ЕУ и Европа, како демократски и цивилизациски постулати; но и како (не)свесен обид преку дезавуирање на уставот да ја монополизира (и дисциплинира) токму таа суштина. Да го “монополизира и дисциплинира” општеството, етничкото, а со тоа сегашноста и иднината.
Неодамна државниот архив, го објави оригиналниот документ на “Декларацијата за меѓународното признавање на Република Македонија како суверена и независна држава” од 17 декември 1991 година во која, меѓу другото “… ги прифаќа критериумите и ги исполнува условите донесени од страна на Советот на министрите на Европската заедница ….”; со која де-факто и суштински, од самиот почеток државата се определува кон идно членство и припадност кон ЕУ и Европа. Па, кој тоа јазик на “неразбраност (неразумност)” упорно се шири како наратив и делување, спротивен и на вољата и на суштината и на интересите на граѓаните?
Државата почива на институциите, законите почиваат на уставот, а граѓаните на својата етничка и култоролошка припадност, на правата и потребите. Сите почиваме на обврските да бидеме во ко-релација и почитување, а не изложени на супремација и негирање. Сите сме обврзани на знаење, а не на злоупотреба на истото. И сите сме упатени и на земјата и на државата, на општеството кое треба да го нормализираме. И тоа не треба да биде ниту неразбрано, ниту неразбирливо. Идентификацијата и припадноста е процес што се негува, а не налог што се наметнува. Затоа што треба да биде суштинска, а не формална.
